ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಎದುರಾದ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಸವಾಲುಗಳು?!

•   Sun, Apr 19 2026 11:47:42 AM



• ನವದೆಹಲಿ, ಏ. 19 (DaijiworldNews/TA): ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ ಅಧಿನಿಯಮ (ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ) ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ.33ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಿಡುವ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದರೂ, ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ-ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.

  

  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತ ಪಡೆದರೆ ಕಾನೂನಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ 368ನೇ ವಿಧಿ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು-ಮೂರಾಂಶ (2/3) ಬೆಂಬಲ ಅನಿವಾರ್ಯ.

  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ 298 ಸದಸ್ಯರು ಪರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ 352ರ ‘ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ನಂಬರ್’ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಮಸೂದೆ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮತದಾನವಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಯಮಗಳೇ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

  ಈ ಮಸೂದೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ‘ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ’. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲು ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಿ, ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿ ಮರುನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಮೀಸಲಾತಿ 2029ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರವೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರಬಹುದೆಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

  ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಇದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗಿರುವ 543 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಲಾಟರಿ ಅಥವಾ ರೊಟೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಕ್ರಮವೆಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿವೆ.

  ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ, ಹೊಸ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾಗುವ ಭೀತಿ ಇದೆ.

  ಹೀಗಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗದೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ, ಒಬಿಸಿ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಕುರಿತ ಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಮತದಾನ ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

  ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಒಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡದಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

  ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯಬೇಕಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.